| |
Jean-Luc Dehaene in Europa
(1992-2005)
| Ik heb in Europa boeiende tijden
meegemaakt. Toen ik Eerste Minister werd in maart '92, was
het Verdrag van Maastricht juist goedgekeurd. De regeringsverklaring
van mijn eerste regering stond dan ook vanzelfsprekend in het
teken van de afbouw van de schuldenberg en het bereiken van
de normen van Maastricht. Onze ambitie was België klaar
te maken voor de Muntunie. |
|
 |
Op mijn eerste Europese Raad in Lissabon in juni
'92 werden we al onmiddellijk geconfronteerd met een ‘accident
de parcours’:
de Denen hadden zojuist in een referendum ‘neen’ gezegd
aan het verdrag van Maastricht. Voor het eerst werden we geconfronteerd
met een nieuw fenomeen: niettegenstaande alle ‘levende krachten’ voor
een ‘Ja’ hadden gepleit stemde het volk toch ‘Nee’.
Het ironische was dat tijdens deze Europese Raad de finale van
het Europese landenkampioenschap voetbal werd gespeeld: Denemarken
tegen Duitsland, de Denen wonnen….
 |
|
Gelukkig waren er
nog leiders in Europa. Onder impuls van Kohl werd gekozen
voor de vlucht voorwaarts. Men zou onmiddellijk onderhandelingen
beginnen met het oog op de toetreding van de andere Scandinavische
landen in de hoop de schrik voor het isolement de Denen van
gedacht zou doen veranderen. Maar Delors was niet enthousiast
over die zet. Hij vond (toen al) dat men eerst moet verdiepen
en |
| pas dan uitbreiden.
Tezelfdertijd werd gezocht naar enkele aanpassingen die
de Deense Regering zou toelaten naar een tweede referendum
te gaan. Eén van de wegen was het verduidelijken van het
subsidiariteitsprincipe. Hierover hield het Britse Voorzitterschap
in het voorjaar van '93 een bijzondere top in Birmingham. |
|
 |
Heel belangrijk was de Europese Raad van
Edinburg in juni '93. Daar werd het zogenaamde 'tweede pakket
Delors' goedgekeurd. Vandaag heet dat ‘financiële
perspectieven’. Er kwam een akkoord dankzij de vrijgevigheid
van Duitsland om de Structuur- en Cohesiefondsen op te trekken.
Vooral Filipe Gonzalez (Spanje) was een taaie onderhandelaar. Het is
ook op die vergadering dat ik met Mitterand een akkoord heb bereikt over de zetel van de Europese Instellingen waarin de positie
van Brussel als hoofdstad van de Unie definitief werd bezegeld. De Raad van Kopenhagen in juni '94 legde de
basis voor de uitbreiding van de Unie naar Centraal-Europa
waardoor in feite de weg open lag voor een definitieve en
institutionele hereniging van Europa. De landen van Centraal-Europa
kregen een perspectief op lidmaatschap mits zij aan een aantal
politieke en sociaal-economische criteria beantwoordden.
Een historisch moment. Toen werd echter al in de besluiten
van de Raad de noodzaak van interne hervormingen binnen de
unie, ter voorbereiding van de uitbreiding en dus voorafgaand
aan, onderlijnd.
Tijdens het Belgische Voorzitterschap in de tweede helft van '94 werd het Verdrag
van Maastricht definitief van kracht nadat de laatste lidstaat, met name Groot-Brittannië,
het had geratificeerd. Dit werd plechtig bezegeld op een speciale Europese
Raad in Brussel waarop de zetel van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt
werd gevestigd en de Belg Lamfalussy werd benoemd als voorzitter van het instituut
dat de voorloper van de ECB was. Dit was een groot succes, temeer omdat ook
de zetel van alle andere agentschappen werd vastgelegd.
  |
|
Tijdens
de tweede Europese Raad onder Belgisch voorzitterschap
was er een diner met Jeltsin: een primeur. Ook werd
het Witboek van commissievoorzitter Delors voor het
economische herstel in Europa goedgekeurd. Het Belgische
voorzitterschap kreeg heel veel lof.
Mede als gevolg van dit succes schoven Kohl en Mitterand mijn
naam naar voor als opvolger van Jacques Delors, zonder dat ik hierom gevraagd
had. Spoedig bleek dit op verzet te stuiten in Groot-Brittannië. Ik was
immers een Europese federalist wat in Groot-Brittannië zo goed als een scheldwoord is. Uiteindelijk
stelde John Major zijn veto tijdens de Europese Raad van Korfoe. Maar
niet getreurd. Dit incident gaf mij een naam in Europa en populariteit in België.
|
Op de Raad van Korfoe werd
toch nog goed werk geleverd aangezien de toetredingsverdragen
met Zweden, Finland en Oostenrijk er werden getekend. Noorwegen
tekende ook maar het verdrag werd later bij referendum verworpen.
Onder Duits voorzitterschap werd in juli '95 uiteindelijk Jacques Santer benoemd
als opvolger van Jacques Delors. Het hoogtepunt van het Duitse voorzitterschap
was echter ongetwijfeld de eerste gemeenschappelijke vergadering tijdens de Top
van Essen met de regeringsleiders van de kandidaat-landen uit Centraal-Europa.
Een ontroerend moment.
Het daaropvolgend Frans voorzitterschap werd gekenmerkt door het afscheid van
Mitterand na de verkiezing van Jacques Chirac. Ik heb vooral onthouden dat op
het kennismakingsdiner met Chirac op het Elysee de Franse president geen wijn
maar bier dronk en dan nog geen Frans maar Mexicaans bier….
Onder Spaans voorzitterschap in voorjaar '96 hadden we een informele reflectietop
in Formentor als verre aanloop naar de intergouvernementele conferentie die zou
uitmonden in het Verdrag van Amsterdam.
Op de
Europese Raad van Madrid keurden we de Euro-biljetten
goed. Het weerhouden ontwerp bleek van Belgische makelij.
Het daaropvolgende Italiaans voorzitterschap gaf het definitieve
startschot voor de intergouvernementele conferentie. Dit moet het koninginnestuk
worden van het Nederlandse voorzitterschap. Tijdens de intergouvernementele conferentie
speelde de Benelux |
|
 |
een zeer actieve rol. Er werd onder meer
een Benelux memorandum gepubliceerd dat heel wat weerklank
kreeg. De omstandigheden zaten echter tegen. De aanpak was
van meet af aan verkeerd. In de voorbereidende werkgroep,
de zogenaamde groep XX, werd uitgegaan van een inventaris
van de wensen van de verschillende lidstaten en niet van een
te bereiken objectief. Dergelijke aanpak kan slechts eindigen
met de kleinst gemeenschappelijke deler. Daarenboven werd
Tony Blair eerste minister in de aanloop van de top van Amsterdam.
Als nieuweling, op de vingers gekeken door de eurosceptici,
had hij weinig bewegingsruimte. Er werd in mei '97 een informele
kennismakingstop georganiseerd.
Maar ondertussen had Chirac zwaar gegokt met het uitschrijven van verkiezingen.
Hij verloor en in Amsterdam begon een nieuwe ‘cohabitation’, wat
altijd verlammend is voor Europa omdat de twee antagonisten elkaar neutraliseren.
Tenslotte bleek op de top ook Kohl danig verzwakt. Hij stond onder druk van de
Länder waar de socialisten een meerderheid hadden. Het resultaat bleef dus
ver onder de verwachtingen. Iedereen was zich ervan bewust dat met het oog op
de uitbreiding diepgaandere hervormingen nodig waren.
 |
|
Er
werd een nieuwe IGC
aangekondigd.
Onder Luxemburgs voorzitterschap werd in de tweede helft van '97 het definitieve
startschot gegeven voor de uitbreidingsonderhandelingen. Nog een historisch moment.
Toen klopte ook Turkije aan de deur. Hierop werd niet ingegaan. Er werd een soort
overlegorgaan gecreëerd waar de Turken wel lid van waren. Het werd |
bijeengeroepen
in Londen door de Britten. Bij mijn weten was dat een eenmalige gebeurtenis.
Het was duidelijk een doekje voor het bloeden.
Begin '99 was een spannend moment. Zou België slagen in zijn examen voor
de EMU? De spanning werd mede in de hand gewerkt door het feit dat we ogenschijnlijk
in een gelijkaardige situatie zaten als Italië terwijl iedereen wist dat
onze fundamenten veel gezonder waren. Uiteindelijk kregen we groen licht. De
Europese Raad moest in mei in Brussel definitief groen licht geven. Wat een hoogtepunt,
een feest moest worden, werd een anticlimax omwille van een slechte voorbereiding
door Tony Blair. De discussie over de benoeming van de voorzitter van de ECB
draaide uit op een vaudeville. Zelf was ik ook niet in feeststemming. In de dagen
voordien hadden we immers het ondenkbare meegemaakt: de ontsnapping van Dutroux.
Op de Europese raad van Cardiff beleefden we een emotioneel moment: de ontmoeting
met Mandela.
Onder Oostenrijks voorzitterschap namen we afscheid van een groot Europeaan:
Helmut Kohl. Hij werd ereburger van Europa. Ook hadden we een ontmoeting met
Arafat.
| Het
Duitse voorzitterschap in de eerste helft van '99 zou
mijn laatste zijn. Maar het werd nog een bewogen tijd.
Er was het gedwongen ontslag van de Commissie Santer.
Op de Raad van Berlijn benoemde we Romano Prodi als
commissievoorzitter. We dachten de hoofdvogel afgeschoten
te hebben….het viel anders uit. Meer succes kenden
we achteraf gezien met de benoeming van Javier Solana
tot 'Mister PESC' |
|
 |
(Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid).
In Berlijn werden ook de financiële perspectieven 2000-2006
(agenda 2000) vastgelegd. Een eerbaar compromis hoewel we
grotendeels de ogen sloten voor de gevolgen van de uitbreiding.
Mijn laatste top was deze van Keulen waar de basis werd gelegd
voor de eerste conventie waarvan ik later lid zou worden.
Ook werden belangrijke besluiten genomen inzake defensie.
Maar toen was ik al van het toneel verdwenen door de gevolgen
van de dioxinecrisis!!
Het einde van mijn mandaat als eerste minister
betekende gelukkig niet het einde van mijn Europees engagement.
Ik kreeg vrij snel de kans mijn ervaring ten dienste van
de Europese zaak te stellen.
Al in juli 1999 vroeg de nieuwe Commissievoorzitter Romani Prodi mij om een
zogenaamde 'wise men group' voor te zitten die hem een verslag zou uitbrengen
over de agenda voor de komende Intergouvernementele Conferentie (IGC).
Daarna benoemde de regering mij als regeringsafgevaardigde in de eerste Europese
Conventie belast met het opstellen van een Charter van de Fundamentele Rechten.
In de aanloop naar de Europese Raad van Laken vroeg Premier Verhofstadt mij
om deel uit te maken van de groep van Laken, die hem zou bijstaan bij het schrijven
van de Verklaring van Laken (december 2001).
Tijdens de Europese Raad
van Laken, die de Verklaring goedkeurde, werd ik benoemd
tot ondervoorzitter van de Europese Conventie, die onder
voorzitterschap van Valery Giscard D'Estaing het ontwerp
van grondwettelijk verdrag zou opstellen. Over mijn
ervaring met de Conventie schreef ik naderhand een boek.
Tenslotte werd ik in juni 2004, verkozen als lid van het Europese Parlement.
|
|
 |
|
I
