Het neen tegen de Europese Grondwet in sommige lidstaten van de EU betekent niet dat de burgers zich afzetten tegen de Europese eenheidsgedachte. Uit enquêtes blijkt dat de meerderheid op veel gebieden juist 'meer Europa' vragen. De Europese Grondwet is een poging om de uitdagingen waarmee Europa geconfronteerd wordt in de 21ste eeuw, een juridische basis te geven. De

De schrik voor de uitbreiding leeft bij de mensen, maar deze is volgens mij ongegrond. De paradox is immers dat op termijn juist die uitbreiding het enige structurele antwoord biedt op wat de burgers vrezen: de migratie, het uitwijken van bedrijven naar landen met lagere lonen en de goedkope producten. Als deze landen binnen de Unie zitten, kan men door regelgeving deze problemen het hoofd bieden en de nadelige gevolgen inperken. Als er indertijd referenda waren gehouden voor de uitbreiding naar het zuiden (Spanje, Portugal, Griekenland), was dit ook tegengehouden. Vandaag is bewezen dat deze operatie voor iedereen een goede zaak was. Nu al heeft het uitbreidingsproces voor een stabiel Centraal-Europa gezorgd, met gestage en vastberaden hervormingen in de goede richting. Dat het ook anders kan, is bewezen in Rusland. We mogen de geuite kritieken echter niet negeren. Ik deel de overtuiging dat verdere uitbreidingen een halt toegeroepen moeten worden zolang er geen nieuw grondwettelijk kader van kracht is. Dat hadden wij trouwens steeds voor ogen, maar enkele landen hebben destijds in Nice ingrijpende hervormingen tegengehouden.

Men verwijt de Grondwet ook dat het niet tot een sociaal Europa leidt. Maar u moet weten dat het het meest sociale verdrag is dat de Europese Unie ooit heeft geproduceerd (met o.a. de integratie van de Charter van de Grondrechten met inbegrip van de sociaal-economische rechten) en tevens een aanloop naar een politiek Europa, dat broodnodig is om de Unie op globaal vlak te laten gelden.
Maar we zijn er niet in geslaagd die boodschap over te brengen. Bovendien mist de Unie momenteel leiders die geloofwaardigheid genieten: een veelgehoord commentaar van de nee-stemmers op de vraag waarop ze dat deden, was simpelweg omdat hun leiders om een "ja" vroegen. Er bestaat nu wel een steeds groter wordend misverstand over wat je van een politicus moet verwachten. Mensen zijn bang voor vernieuwing en daar spelen populisten handig op in. Langetermijndenken is niet populair als de maatregelen op korte termijn getroffen moeten worden. Mensen reageren op korte termijn en vergeten wat Europa hen al opgeleverd heeft.
De vraag is: Wat nu? Het "nee" heeft ook nog geen enkel alternatief geboden. Het was ook vaak een "nee" op vragen die niet gesteld waren. We hebben een reflectieperiode nodig om de burgers opnieuw te benaderen en om een plan uit te bouwen voor het Europa van morgen. Dit is niet simpel, vermits er erg uiteenlopende visies bestaan over deze toekomst. Europa ondergaat nu een periode van immobilisme, en bijgevolg van achteruitgang. Dat zullen we wel teboven komen. Maar ondertussen staat de wereld niet stil en verliezen we tijd. Om de schade te beperken, moet Europa niettemin blijven ‘presteren’. In het andere geval zouden we nog meer essentiële steun voor het Europees project verliezen. Dat zou een catastrofe zijn want we hebben Europa nodig. We hebben nu vrede en stabiliteit. Het komt er nu op aan van de uitbreiding een geslaagde operatie te maken en Europa een sterke rol in de wereldeconomie te geven. Als het verkeerd zou lopen met de Unie, kan dat de Belgen zuur opbreken. Denk aan de periode van de dioxinecrisis. Als we toen niet de euro hadden gehad, zou er volop zijn gespeculeerd tegen de Belgische frank...