Jean-Luc Dehaene over het Hervormingsverdrag

Op de informele Europese Raad van Lissabon hebben de regeringsleiders een akkoord bereikt over een hervormingsverdrag. What's in a name? De inhoud van dit verdrag is nagenoeg identiek aan die van het Grondwettelijk Verdrag dat door de Europese Conventie was opgemaakt.

De vorm is echter grondig veranderd. Het grondwettelijke verdrag nam de plaats in van de bestaande verdragen. Het had een structuur en een inhoud, die vergelijkbaar was met een nationale grondwet. De opbouw was coherent en transparant: doelstelling, grondrechten, bevoegdheden, instellingen, instrumenten en financiën. Dat is niet meer het geval met het Hervormingsverdrag. Het nieuwe verdrag is immers een aaneenrijging van amendementen op de bestaande verdragen. Dit maakt dit verdrag op zich onleesbaar en niet te begrijpen. Maar nogmaals: de inhoud van beide verdragen is nagenoeg dezelfde.

Maar ook qua vorm is het resultaat van het Hervormingsverdrag beter dan het op het eerste zicht oogt. De gecoördineerde tekst, waarin de amendementen van het Hervormingsverdrag in de bestaande verdragen geïntegreerd worden,  is overzichtelijk weliswaar zonder de helderheid van het Grondwettelijk Verdrag te bereiken. Het Hervormingsverdrag omvat twee complementaire verdragen: het Verdrag over de Europese Unie en het verdrag over de functionering van de Europese Unie. Beide verdragen hebben hetzelfde niveau.

Het nieuwe verdrag neemt de antwoorden van de Conventie op de vragen van de Verklaring van Laken over. De Verklaring van Laken ging over meer democratie, over aangepaste besluitvorming en instellingen na de uitbreiding van de Unie en over de rol van de Unie in een geglobaliseerde wereld

Meer democratie vertaalt zich in een grotere rol van het Europese Parlement en versterking van de participatieve democratie. Het Charter van de Fundamentele Rechten wordt afdwingbaar.

Meer efficiëntie wordt bereikt door veralgemening van de meerderheidsbesluitvorming en daardoor het wegvallen van het vetorecht. De wetgeving wordt ook vereenvoudigd.

Om met meer slagkracht te kunnen optreden zowel naar binnen als naar buiten krijgt de Unie rechtspersoonlijkheid en wordt de pijlerstructuur afgeschaft. De Unie krijgt bevoegdheid betreffende energie en klimaatsverandering. Binnenlandse veiligheid en justitie worden communautair. Buitenlandse zaken en defensie worden sterker gecoördineerd door een Minister van Buitenlandse Zaken met een strategische dienst en een eigen diplomatencorps.

Met dit nieuwe verdrag krijgt de Unie de basis om de uitdaging van de 21ste eeuw aan te gaan. Dit is niet meer oorlog vermijden tussen Europese naties. Vanuit de economische kracht die de economische integratie aan de Unie heeft gegeven moet de Unie nu uitgroeien tot een politieke grootmacht die als global actor kan wegen op de global governance. Dat zal niet op één dag noch met een verdrag gebeuren. Het is een werk van lange adem maar dit verdrag is een goede uitgangsbasis.

Hopelijk wordt dit verdrag nu zonder nieuwe accidenten door de 27 lidstaten geratificeerd. Hierbij wordt vooral uitgekeken naar eventuele referenda in Groot-Brittannië, Tsjechië, Denemarken en Ierland. Ierland is grondwettelijk verplicht om een referendum te houden.

Ratificeren is één. Het verdrag in toepassing brengen is de volgende en misschien nog moeilijkere stap. Maar first things first: eerst ratificeren.